Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej
Ośrodek Leczenia Uzależnień,
Opieki Psychiatrycznej i Pomocy Rodzinie

Uzależnienia behawioralne związane są z postępem technologicznym i coraz mocniej rozwijającą się cywilizacją. Żyjemy w kulturze konsumpcyjnej , zorientowanej na szybkie zaspokojenie .Coraz więcej osiągnięć służy nieskrępowanemu dążeniu do satysfakcji. W świecie w którym jesteśmy namawiani do gromadzenia, posiadania , przeżywania nowych doświadczeń wikłamy się w nałogowe zachowania.

Konsumpcja staje się nową formą relaksu i pociechy . Powstaje tendencja do zaliczania intensywnych doświadczeń, żeby coś poczuć.

Hazard, korzystanie z internetu, gier komputerowych, seks, zakupy wypełniają pustkę emocjonalną , samotność.

Zachowania te stają się lekiem na frustracje czy formą ucieczki od trudnych problemów, umożliwiają łatwą regulacje nastroju, frustracji czy zmęczenia.

Uzależnienia behawioralne to takie, które nie są związane z zażywaniem substancji psychoaktywnych ale z wykonywaniem czynności.

O uzależnieniu behawioralnym mówimy, gdy silna potrzeba wykonywania jakiejś normalnej czynności – na przykład zakupów, seksu, jedzenia czy pracy – przynosi szkody, a wykonująca ją osoba nie potrafi – mimo prób – powstrzymać się od wykonywania tej czynności, przestaje kontrolować sytuację – podaje prof. Jerzy Mellibruda.

Uzależnienia behawioralne przejawiają się w kompulsyjnym , przymusowym wykonywaniu czynności w celu pozbycia się nieznośnego napięcia psychicznego.

Ich ważną cechą jest trudność w oparciu się impulsowi/pokusie zrealizowania zachowania, które jest szkodliwe dla danej osoby lub innych osób oraz powtarzalność tego zachowania.

Realizacja zachowania jest często poprzedzona uczuciem napięcia lub pobudzenia , a w czasie realizacji i tuż po niej następuje obniżenie napięcia, poczucie ulgi, spełnienia , zadowolenie.

Uzależnienie behawioralne wyraża się :

  • w kompulsyjnym zachowaniu,
  • w kontynuowaniu zachowania pomimo negatywnych konsekwencji,
  • obsesji jego wykonania,
  • impulsywności,
  • doświadczaniu negatywnych uczuć po wykonaniu czynności nałogowej,
  • objawach abstynencyjnych w sytuacja jej nagłego przeżywania.

Przykłady uzależnień behawioralnych:

  • patologiczny hazard, – uzależnienie od jedzenia (kompulsyjne jedzenie),
  • uzależnienie od seksu,
  • uzależnienie od internetu i gier komputerowych,),
  • uzależnienie od opalania (tonoreksja),
  • uzależnienie od ćwiczeń fizycznych (bigoreksja),
  • uzależnienie zakupów (zakupoholizm) – uzależnienie od pracy (pracoholizm) – i inne zachowania kompulsjwne takie jak kompulsyjne oglądanie telewizji czy czytanie książek

Patologiczny hazard

W klasyfikacji ICD 10 Patologiczny hazard to F-63.0 – „Zaburzenie polegające na często powtarzającym się uprawianiu hazardu, który przeważa w życiu człowieka ze szkodą dla wartości i zobowiązań społecznych, zawodowych, materialnych i rodzinnych”.

Podobnie, opierając się na kryteriach diagnostycznych zaproponowanych przez ICD-10 można przyjąć, że patologiczny hazard można rozpoznać wówczas, kiedy w okresie ostatniego roku stwierdzono obecność co najmniej trzech objawów z poniższej listy:

1.Silną potrzebę lub poczucie przymusu hazardowego grania;

2. Subiektywne przekonanie o istnieniu trudności w kontrolowaniu zachowań związanych z hazardowym graniem, tj. upośledzenie kontroli nad powstrzymywaniem się od grania oraz nad długością czasu poświęconego na granie hazardowe;

3. Występowanie, przy próbach przerwania lub ograniczenia grania, niepokoju, rozdrażnienia czy gorszego samopoczucia oraz ustępowanie tych stanów z chwilą powrotu do gry;

4. Spędzanie coraz większej ilości czasu na graniu w celu uzyskania zadowolenia czy dobrego samopoczucia, które poprzednio uzyskiwane były w krótszym czasie;

5. Postępujące zaniedbywanie alternatywnych źródeł przyjemności lub dotychczasowych zainteresowań na rzecz grania;

6. Kontynuowanie hazardowego grania pomimo szkodliwych następstw (fizycznych, psychicznych i społecznych), o których wiadomo, że mają związek ze spędzaniem czasu na graniu.

Jeśli martwisz się o wpływ grania na ciebie i twoich bliskich lub takie obawy wygłaszają Twoi bliscy, warto się skonsultować z terapeutą uzależnień w celu dokładnego badania i ewentualnego ustalenia strategii terapeutycznej.

JEDZENIOHOLIZM

Uzależnienie od jedzenia przejawia się nie tylko w samym objadaniu się, ale i w myśleniu o jedzeniu, zaniedbywaniu innych źródeł przyjemności i konsumowaniu pożywienia pomimo jego szkodliwych następstw. Występują trzy najważniejsze formy tego uzależnienia: obżarstwo, ortoreksja, paroreksja.

A. Obżarstwo (zespół niekontrolowanego obżarstwa)

Kompulsyjne objadanie się (żarłoczność) charakteryzuje się, podobnie jak bulimia, pożeraniem olbrzymich ilości pożywienia, jednak różni się od bulimii tym, że napadom nadmiernego łaknienia nie towarzyszą wymioty ani inne formy wydalania z organizmu.

Objawami objadania się (Woronowicz 2009) są:

  • brak kontroli nad jedzeniem

  • obżeranie się w izolacji od ludzi

  • jedzenie małych ilości w towarzystwie innych osób

  • próbowanie różnych diet.

W kompulsyjnym objadaniu się jedzenie traktowane jako źródła przyjemności, a także jako sposób odreagowywania negatywnych stanów emocjonalnych, zaniedbywanie innych źródeł przyjemności lub zainteresowań, kontynuowanie obżarstwa pomimo negatywnych następstw. Jedzenioholizm może dotyczyć także tendencji do wyboru określonych produktów, szczególnie obfitujących w tłuszcze i cukry proste. Jednym z bardziej uzależniających jest czekolada.

Obżarstwo może występować w trzech postaciach:

A. Polifagii (spożywanie olbrzymich ilości jedzenia)

B. Akorii (brak uczucia sytości po posiłku)

C. Jedzenia nocnego

Na stronie Anonimowych Żarłoków ( http://www.anonimowizarlocy.org) możemy spotkać poniższe pytania , które pozwolą zobaczyć Ci czy masz problem:

1.      Czy jesz kiedy nie jesteś głodny?

2.      Czy sprawiasz sobie ,, uczty jedzeniowe” bez wyraźnego powodu?

3.      Czy masz poczucie winy i wyrzuty sumienia, kiedy się objesz?

4.      Czy poświęcasz jedzeniu zbyt wiele czasu i myśli?

5.      Czy czekasz za zadowoleniem i niecierpliwością na chwile, kiedy będziesz mógł jeść w samotności?

6.      Czy z wprzędzeniem planujesz te sekretne uczty?

7.      Czy jesz umiarkowanie w towarzystwie innych, aby później ,, dopchnąć” w samotności?

8.      Czy twoja waga ma wpływ na sposób, w jaki żyjesz?

9.      Czy próbowałeś być na diecie przez tydzień lub dłużej i rezygnowałeś przed czasem?

10.   Czy czujesz się dotknięty, gdy ktoś mówi ci, że wystarczy trochę silniej woli, żebyś przestał się objadać?

11.   Czy wbrew oczywistym faktom nadal żywisz przekonanie, że możesz przejść na dietę, kiedy tylko zechcesz?

12.   Czy pożądasz jedzenia o równych porach dnia i nocy, innych niż pory normalnych posiłków?

13.   Czy jesz aby uciec od zmartwień i kłopotów?

14.   Czy kiedykolwiek twoje zdrowie było zagrożone w wyniku otyłości lub sposobu odżywiania się?

15.   Czy twoje zachowania związane z jedzeniem czynią ciebie lub innych nieszczęśliwymi?

Jeśli odpowiedziałeś TAK na trzy lub więcej pytań to istnieje duże prawdopodobieństwo, że masz lub będziesz mieć problemy z kompulsyjnym jedzeniem.

Charakterystyka napadowego objadania się:

  • uczucia – w pierwszych kęsach jedzenie jest przyjemne, ale niedługo potem pojawia się obrzydzenie, co do ilości pochłanianej żywności. Niektórzy ludzie czują do siebie odrazę.
  • tempo jedzenia- zazwyczaj jest szybkie, mechaniczne bez przeżuwania
  • pobudzenie- niektórzy ludzie chodzą tam i z powrotem nie potrafią usiedzieć na miejscu, sprawiają wrażenie mocno zdesperowanych
  • uczucie odmiennej świadomości – niektórzy ludzie epizod objadania określają jakby byli w transie
  • utrzymywanie napadów w tajemnicy- napad objadania odbywa się po kryjomu.
  • utrata kontroli- podstawowa cecha napadowego objadania się. Niektórzy ludzie czyją ją przed rozpoczęciem posiłku inni krótko po rozpoczęciu spożywanego pokarmu.

Przyczyny oraz miejsca występowania napadów objadania się.

Na podstawie obserwacji 32 pacjentów w klinice zaburzeń odżywiania w Sydney opisano przyczyny występowania napadów objadania się. Są one następujące:

91%  napięcie

84% zjedzenie czegoś

78% bark towarzystwa

78% brak zjedzenia czegoś określonego

75% rozmyślanie o jedzeniu

72% powrót do domu

59% znudzenie i samotność

Do napadów objadania się dochodziło najczęściej:

31% Kuchnia

31% Salon

10% Samochód

10% Praca

Opracowano na podstawie książki Ch. G. Fairburn ,,Jak pokonać Objadanie się”.